(VHCĐO) – Lễ hội đền Và xuân Bính Ngọ năm 2026 sẽ diễn ra từ chiều 2.3 đến sáng 5.3.2026 (tức từ ngày 14 đến 17 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại phường Sơn Tây (Hà Nội), với nhiều nghi lễ truyền thống đặc sắc.
Đây là năm chính hội theo chu kỳ cổ truyền, đồng thời tiếp tục khẳng định giá trị của Lễ hội đền Và – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tiêu biểu của vùng đất xứ Đoài.
Di sản văn hóa phi vật thể mang dấu ấn xứ Đoài
Đền Và, còn gọi là Đông Cung, tọa lạc tại Vân Gia, phường Sơn Tây, là một trong bốn cung thờ Đức Thánh Tản của xứ Đoài. Ngôi đền nằm trên quả đồi rộng hơn 2.000 m², bao quanh bởi hàng trăm cây lim cổ thụ, lưu giữ nhiều di vật quý giá.
Đền Và Sơn Tây
Năm 1964, đền được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia; đến năm 2016, Lễ hội đền Và chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận những giá trị đặc sắc về lịch sử, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.
Lễ hội nhằm tưởng nhớ và tôn vinh công đức Tản Viên Sơn Thánh – vị thần đứng đầu trong hàng “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, đồng thời giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng của cư dân vùng Sơn Tây và các địa phương đôi bờ sông Hồng.
Theo truyền thống, lễ hội lớn được tổ chức định kỳ vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu với sự tham gia của cộng đồng các làng cùng thờ Đức Thánh Tản. Xuân Bính Ngọ 2026 là năm chính hội, vì vậy quy mô tổ chức được chuẩn bị trang trọng, bảo đảm giữ gìn nguyên vẹn các nghi thức cổ truyền.
Phần lễ năm nay bắt đầu chiều ngày 2.3 với các nghi thức phong triều, khai mạc và dâng hương tại di tích đền Và. Điểm nhấn quan trọng nhất là lễ rước Đức Thánh Tản diễn ra vào rạng sáng 3.3 (15 tháng Giêng).
Từ 4 giờ sáng, đoàn rước xuất phát từ đền Và, đi qua nhiều tuyến phố trung tâm Sơn Tây, tiến ra bến sông Hồng, sau đó vượt sông sang đền Ngự Dội (xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ) để thực hiện nghi lễ tế Thánh trang nghiêm. Buổi chiều cùng ngày, đoàn rước trở về đền Và làm lễ yên vị.
Nghi thức rước Thánh qua sông Hồng là nét văn hóa đặc sắc, thể hiện sự giao hòa tâm linh giữa hai vùng đất, đồng thời tái hiện truyền thống lâu đời của cư dân xứ Đoài.
Ngày 4.3 (16 tháng Giêng) diễn ra lễ tế chính, và lễ hội khép lại vào sáng 5.3 với nghi thức tế tạ.
Lễ hội đền Và còn là cầu nối văn hóa bền vững giữa cộng đồng cư dân đôi bờ Nam – Bắc sông Hồng
Bảo tồn di sản gắn với tổ chức lễ hội an toàn, văn minh
Cùng với phần lễ trang nghiêm, phần hội được tổ chức tại khu đồi Lim và sân đền Và với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Theo lãnh đạo UBND phường Sơn Tây, trước lượng người tham dự ngày càng đông, Ban tổ chức năm nay triển khai nhiều giải pháp bảo đảm an toàn, đặc biệt trong nghi lễ rước Thánh qua sông.
Việc in và phát phiếu cho người tham gia xuống thuyền giúp kiểm soát số lượng, tránh quá tải, đồng thời nâng cao hiệu quảcông tác cứu hộ, cứu nạn. Người dân cũng được khuyến khích di chuyển qua cầu Vĩnh Thịnh nhằm giảm áp lực giao thông đường thủy.
Các phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường được triển khai đồng bộ trước, trong và sau lễ hội, hướng tới tổ chức lễ hội văn minh, tiết kiệm nhưng vẫn giữ trọn bản sắc truyền thống.
Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, Lễ hội đền Và còn là cầu nối văn hóa bền vững giữa cộng đồng cư dân đôi bờ Nam – Bắc sông Hồng. Thông qua các nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng, lễ hội góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, trao truyền giá trị văn hóa dân gian và quảng bá tiềm năng du lịchcủa Sơn Tây nói riêng, vùng xứ Đoài nói chung.
Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khẳng định tầm vóc của Lễ hội đền Và trong đời sống văn hóa dân tộc.
Mỗi mùa hội không chỉ là dịp tưởng nhớ công đức Đức Thánh Tản mà còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình yên, ấm no, đồng thời tiếp nối mạch nguồn văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
HÀ AN
https://baovanhoa.vn/van-hoa/le-hoi-den-va-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-ton-vinh-gia-tri-tam-linh-xu-doai-208006.html
